GIDA ETİKETLEME VE TÜKETİCİ BİLİNCİ

Dengeli, sağlıklı ve doğru beslenmek için vücudumuzun ihtiyaç duyduğu besinleri yeterli ve doğru miktarda tüketmek çok önemlidir. Tükettiğimiz gıdaların sağlığımızla doğrudan ilişkili olması nedeniyle her bireyin sorgulayarak ve araştırarak güvenilir gıdaya ulaşması gerekmektedir. Etiket, gıdanın kimliğidir. Bu nedenle tüketicilerin “gıda etiketi üzerindeki gıda ve beslenme bilgilerini anlayabilme ve değerlendirme becerileri” şeklinde tanımlanan gıda okuryazarlığı seviyelerinin belirli bir düzeyde olması önemlidir.

Hepimizin hayatında büyük bir yer kaplayan market alışverişlerinde, raflarda gördüğümüz ürünler arasında seçim yaparken gözümüz etiketlere kayıyor. Peki, tüketici olarak etiketleri okuyabiliyor ve anlayabiliyor muyuz?

Gıda etiketlerinde hem zorunlu hem de isteğe bağlı bilgiler bulunabilmektedir. Zorunlu bilgilendirme, mevzuata göre etikette yer alması gereken bilgilerdir. İsteğe bağlı bilgilendirme ise ürünü üreten veya satan firmaların tüketicilere aktarmak istedikleri bilgilerdir.

Şimdi sizlere zorunlu bilgilendirmelerden bahsedeceğim. Zorunlu etiket bilgileri, hazır ambalajlı gıdalarda doğrudan ambalajın üzerinde veya ambalaja yapıştırılmış bir etiket üzerinde bulunur.

---

Zorunlu Etiket Bilgileri

• Gıdanın adı

• Bileşenler listesi (istisnalar hariç)

• Alerjen bileşenler (varsa, özellikle belirtilmelidir)

• Net miktar (ağırlık veya hacim)

• Son Tüketim Tarihi (STT) veya Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT)

• Saklama koşulları ve/veya kullanma talimatı (gerekiyorsa)

• İşletmecinin adı veya ticari unvanı ve adresi

• Menşei ülke veya kaynak ülke (gerekiyorsa)

• Beslenme bildirimi (besin değerleri tablosu)

• Alkol oranı (hacmen %1,2’den fazla ise)

---

En Çok Karıştırılan Etiket Bilgileri

STT ve TETT

• Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT): Doğru şekilde muhafaza edildiğinde gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösterir. O tarihten sonra ürün bozulmaz fakat besin değeri, tat, koku veya dokusunda kalite kayıpları olabilir. Örneğin pirinç, kahve, makarna.

• Son Tüketim Tarihi (STT): Mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve kısa sürede insan sağlığı için tehlike oluşturabilecek gıdaların tüketilebileceği son tarihtir. Et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, balık gibi gıdalarda kullanılır. Bu tarihten sonra tüketilmemelidir.

İçindekiler Listesi

Hammaddeler, yönetmelik gereği ağırlıkça en çok olandan en aza doğru sıralanır. İlk sırada yer alan ürün, en çok kullanılan maddedir.

Meyve Suyu Oranları

• %100 Meyve Suyu

• Meyve Nektarı: %99–25

• Meyveli İçecek: %24–10

• Aromalı İçecek: %9–0

Süt ve Sütlü Ürün İfadeleri

• “Yoğurtlu” veya “sütlü” yazması, ürünün tamamen süt bazlı olduğu anlamına gelmez; az miktarda süt tozu veya süt proteini eklenmiş olabilir.

• “Süt ürünü” yerine “süt aromalı” yazıyorsa, gerçek süt değil aroma maddesi vardır.

Katkı Maddeleri (E Kodları)

Gıda katkı maddeleri, fonksiyonel sınıf adını takiben özel adı veya E kodları ile belirtilir.

• Antioksidanlar: E 300–321

• Renklendiriciler: E 100–180

• Geniş amaçlı katkılar: E 900–927

• Koruyucular: E 200–285, E 300

• Asit–baz sağlayıcılar: E 500–637

• Tatlandırıcılar ve koku vericiler: E 620–637

• Emülgatörler ve stabilizatörler: E 322–500

Beslenme Değerleri ve Porsiyon Bilgisi

• Tablolarda değerler genellikle “100 g/ml için” verilir. Ancak çoğu tüketici bunları paketin tamamı için sanır.

• “Bir porsiyon” ifadesi üreticiye göre değişiklik gösterebilir, bu da kafa karıştırabilir.

Glutensiz, Şekersiz, Katkısız İbareleri

• Glutensiz: Çölyak hastaları için uygundur; ancak her glutensiz ürün sağlıklıdır anlamına gelmez.

• Şekersiz: İlave şeker bulunmayabilir fakat tatlandırıcı içerebilir.

• Katkısız: Hiç katkı maddesi içermez; ancak bu, ürünün işlenmemiş ya da tamamen doğal olduğu anlamına gelmez.